Trong bức tranh kiến trúc – xây dựng năm 2026, một xu hướng đang ngày càng rõ nét là chuẩn hóa năng lực hành nghề. Nếu trước đây, câu chuyện chứng chỉ hành nghề hay đào tạo bồi dưỡng thường được xem như yêu cầu thủ tục, thì nay các hoạt động sát hạch cấp chứng chỉ hành nghề kiến trúc và phát triển nghề nghiệp liên tục (CPD) đang dần trở thành “hạ tầng mềm” bắt buộc của giới kiến trúc sư hành nghề.
Từ tháng 5 đến tháng 6/2026, Hội Kiến trúc sư Việt Nam, các hội nghề nghiệp và các đơn vị được giao tổ chức sát hạch, đào tạo đã tiếp tục triển khai các kỳ thi phục vụ cấp chứng chỉ hành nghề cũng như các chương trình CPD cho kiến trúc sư. Những diễn biến này cho thấy lộ trình thực thi Luật Kiến trúc đang đi sâu hơn vào thực chất: không chỉ cấp phép hành nghề, mà còn đặt ra yêu cầu cập nhật kiến thức, chuẩn hóa kỹ năng và duy trì năng lực chuyên môn trong suốt quá trình hành nghề.
Chứng chỉ hành nghề không còn là “tấm vé đầu vào” đơn thuần
Theo khung pháp lý hiện hành, việc cấp chứng chỉ hành nghề kiến trúc không dừng ở việc kiểm tra hồ sơ hay xác nhận số năm kinh nghiệm. Kiến trúc sư muốn được cấp chứng chỉ phải đáp ứng điều kiện về bằng cấp, kinh nghiệm thực tiễn và vượt qua kỳ sát hạch theo quy định của Luật Kiến trúc và các văn bản hướng dẫn. Nội dung sát hạch không chỉ xoay quanh kỹ năng nghề nghiệp, mà còn bao gồm kiến thức pháp luật, quy chuẩn – tiêu chuẩn, quy trình thiết kế, đạo đức nghề nghiệp và năng lực xử lý tình huống trong hành nghề.
Trong năm 2026, cơ chế này tiếp tục được siết lại ở khâu thủ tục và tổ chức thực hiện. Từ ngày 13/5/2026, Bộ Xây dựng ban hành Quyết định 709/QĐ-BXD công bố thủ tục hành chính sửa đổi, bổ sung trong lĩnh vực kiến trúc, trong đó có thủ tục công nhận tổ chức đủ điều kiện thực hiện sát hạch cấp chứng chỉ hành nghề kiến trúc. Theo quy định được cập nhật, tổ chức muốn thực hiện sát hạch phải đáp ứng yêu cầu về lĩnh vực hoạt động liên quan đến kiến trúc, nhân lực, cơ sở vật chất, hạ tầng kỹ thuật phục vụ thi trực tiếp hoặc trực tuyến, đồng thời phải tuân thủ chương trình – bộ câu hỏi sát hạch theo khung quy định thống nhất.
Điều này cho thấy định hướng quản lý đang dịch chuyển khá rõ: thay vì để hoạt động sát hạch vận hành theo hướng phân tán, cơ quan quản lý muốn tăng tính thống nhất từ đơn vị tổ chức – chương trình sát hạch – quy trình thi – đầu ra năng lực. Với giới hành nghề, đây là bước đi quan trọng vì chứng chỉ không chỉ là giấy phép hành nghề, mà còn là công cụ sàng lọc chất lượng chuyên môn trong bối cảnh thị trường thiết kế – xây dựng ngày càng phức tạp và đòi hỏi trách nhiệm cao hơn.
Sát hạch hành nghề đang được tổ chức thường xuyên và theo chuẩn thống nhất
Trong thực tế, các kỳ sát hạch cấp chứng chỉ hành nghề kiến trúc hiện đã trở thành hoạt động định kỳ của hệ thống nghề nghiệp. Các đơn vị như Hội Kiến trúc sư Việt Nam và Viện Kiến trúc Quốc gia tiếp tục tổ chức các đợt sát hạch phục vụ cấp chứng chỉ cho cá nhân đủ điều kiện. Thông báo của Viện Kiến trúc Quốc gia cho đợt thi năm 2026 cho thấy nội dung sát hạch bám sát Luật Kiến trúc, Nghị định 85/2020/NĐ-CP và yêu cầu về kiến thức pháp luật, kỹ năng nghề nghiệp, quy tắc ứng xử, kinh nghiệm chuyên môn đối với KTS hành nghề.
Điểm đáng chú ý là sát hạch hiện không chỉ là bài kiểm tra kiến thức chuyên môn thuần túy. Bộ câu hỏi và chương trình sát hạch do Hội Kiến trúc sư Việt Nam ban hành từ trước đã được xây dựng theo nhiều nhóm nội dung: kinh nghiệm nghề nghiệp, kiến thức pháp luật, kiến thức chuyên môn và quy tắc ứng xử nghề nghiệp. Đây là một cách tiếp cận khá toàn diện, bởi nghề kiến trúc không chỉ đòi hỏi khả năng thiết kế mà còn yêu cầu hiểu luật, hiểu quy chuẩn, hiểu trách nhiệm nghề nghiệp và biết vận hành trong môi trường dự án thực tế.
Ở góc độ thị trường, việc sát hạch được duy trì thường xuyên cũng phản ánh một thực tế: đội ngũ kiến trúc sư hành nghề đang bước vào giai đoạn phải “hợp thức hóa” năng lực theo chuẩn nghề nghiệp rõ ràng hơn. Khi các dự án ngày càng lớn, liên ngành và chịu ràng buộc pháp lý chặt hơn, việc hành nghề chỉ dựa trên kinh nghiệm tích lũy hoặc uy tín cá nhân sẽ dần không còn đủ. Chứng chỉ hành nghề – nếu được tổ chức nghiêm túc – sẽ trở thành một trong những lớp bảo đảm tối thiểu cho chất lượng dịch vụ kiến trúc trên thị trường.
CPD: từ khuyến khích học tập đến yêu cầu bắt buộc để duy trì chứng chỉ
Nếu sát hạch là “điểm vào” của hành nghề, thì CPD – Continuing Professional Development lại là cơ chế để kiểm tra việc duy trì năng lực sau khi đã có chứng chỉ. Đây là một trong những điểm mới quan trọng của Luật Kiến trúc 2019 và Nghị định 85/2020/NĐ-CP, yêu cầu kiến trúc sư hành nghề phải tham gia các hoạt động phát triển nghề nghiệp liên tục hằng năm để tích lũy điểm phục vụ gia hạn chứng chỉ hành nghề.
Theo quy định hiện hành, kiến trúc sư hành nghề cần đạt tối thiểu 4 điểm CPD/năm; riêng người trên 60 tuổi cần đạt tối thiểu 2 điểm/năm. Điểm CPD có thể được tích lũy thông qua nhiều hình thức như tham gia khóa tập huấn, hội thảo, tọa đàm, khảo sát học tập, viết bài chuyên môn, giảng dạy, nghiên cứu khoa học hoặc đạt giải thưởng kiến trúc. Cá nhân đạt vượt mức có thể chuyển phần điểm dư sang năm kế tiếp; ngược lại, nếu chưa đạt mức yêu cầu thì phải hoàn thành phần còn thiếu trong năm sau.
Nói cách khác, chứng chỉ hành nghề kiến trúc không còn là “cấp một lần rồi giữ mãi”, mà đang gắn với một cơ chế cập nhật năng lực định kỳ. Đây là thay đổi rất quan trọng trong tư duy quản lý nghề nghiệp. Bởi kiến trúc là lĩnh vực chịu tác động liên tục từ thay đổi của công nghệ, vật liệu, quy chuẩn kỹ thuật, pháp luật xây dựng, xu hướng bền vững và cả những công cụ số mới như BIM, AI, mô phỏng hiệu năng công trình hay quản lý dữ liệu dự án. Một kiến trúc sư hành nghề trong bối cảnh hiện nay nếu không học liên tục sẽ rất khó theo kịp yêu cầu thực tế của thị trường.
Tháng 6/2026: hoạt động CPD tiếp tục được đẩy mạnh
Trong năm 2025 và bước sang 2026, Hội Kiến trúc sư Việt Nam tiếp tục duy trì mô hình tổ chức các chương trình CPD theo từng chuyên đề. Các khóa đào tạo trước đó đã cho thấy nội dung CPD ngày càng mở rộng, không chỉ tập trung vào pháp luật hay đạo đức nghề nghiệp, mà còn đi vào các chủ đề mới như kiến trúc phỏng sinh học, nhà phố, AI trong truyền thông kiến trúc, không gian ngầm đô thị, thiết kế đô thị quốc tế…
Bản thân quy định về CPD của Hội KTS Việt Nam cũng xác định khá rõ các nhóm nội dung trọng tâm mà KTS cần liên tục cập nhật: nghiên cứu lý luận và xu hướng mới, thiết kế bền vững – kiến trúc xanh, pháp luật và quy chuẩn, kinh nghiệm thực tiễn, kỹ năng hành nghề. Nhìn vào khung này có thể thấy CPD không đơn thuần là “đi học để lấy điểm”, mà đang được thiết kế như một công cụ cập nhật nghề nghiệp tương đối toàn diện.
Với bối cảnh tháng 6/2026, khi hàng loạt câu chuyện về chuyển đổi số trong kiến trúc, vật liệu mới, kiến trúc xanh, quy hoạch thích ứng khí hậu và tiêu chuẩn nghề nghiệp cùng xuất hiện, vai trò của CPD càng trở nên rõ hơn. Đây là kênh để kiến trúc sư tiếp cận những thay đổi đang diễn ra ngoài thị trường, thay vì chỉ bám vào kinh nghiệm cũ hoặc hệ thống kiến thức đã học từ nhiều năm trước.
Chuẩn hóa hành nghề sẽ tác động gì đến thị trường kiến trúc – xây dựng?
Ở góc nhìn rộng hơn, việc siết chặt sát hạch và đẩy mạnh CPD không chỉ ảnh hưởng đến từng cá nhân kiến trúc sư, mà còn tác động đến toàn bộ hệ sinh thái hành nghề. Khi yêu cầu cấp và gia hạn chứng chỉ trở nên chặt chẽ hơn, các văn phòng kiến trúc, đơn vị tư vấn, nhà phát triển dự án và doanh nghiệp xây dựng sẽ phải quan tâm nhiều hơn đến năng lực pháp lý – chuyên môn của đội ngũ KTS trong bộ máy.
Về dài hạn, xu hướng này có thể tạo ra ba thay đổi đáng chú ý.
Thứ nhất, chuẩn nghề nghiệp sẽ rõ hơn. KTS không chỉ được đánh giá qua portfolio hay danh tiếng cá nhân, mà còn qua năng lực được kiểm chứng bằng hệ thống sát hạch, chứng chỉ và quá trình cập nhật CPD.
Thứ hai, thị trường đào tạo chuyên môn cho kiến trúc sư sẽ phát triển mạnh hơn. Khi CPD trở thành yêu cầu bắt buộc, nhu cầu về các khóa học chất lượng, cập nhật công nghệ mới, vật liệu mới, BIM, AI, quy chuẩn xanh, thiết kế bền vững… sẽ tăng lên đáng kể.
Thứ ba, ranh giới giữa kiến trúc – công nghệ – vật liệu – quản lý dự án sẽ mờ hơn. Một KTS hành nghề trong giai đoạn mới không thể chỉ giỏi ý tưởng thiết kế; họ cần hiểu sâu hơn về hiệu năng công trình, dữ liệu, pháp luật, chuỗi vật liệu và cách phối hợp đa bộ môn trong môi trường xây dựng ngày càng tích hợp.
Từ “đủ điều kiện hành nghề” đến “năng lực hành nghề thực chất”
Tựu trung, những chuyển động trong tháng 5–6/2026 cho thấy ngành kiến trúc Việt Nam đang đi vào giai đoạn chuẩn hóa hành nghề theo chiều sâu hơn. Chứng chỉ hành nghề ngày càng được gắn chặt với sát hạch thực chất; trong khi CPD không còn là hoạt động khuyến khích mang tính tự nguyện, mà trở thành điều kiện để duy trì tư cách hành nghề hợp pháp và chuyên nghiệp.
Đối với giới KTS, đây vừa là áp lực, vừa là cơ hội. Áp lực nằm ở việc không thể “đứng yên” trong một nghề đang thay đổi rất nhanh bởi công nghệ, vật liệu và yêu cầu pháp lý. Nhưng ở chiều ngược lại, đây cũng là cơ hội để nâng mặt bằng năng lực chung của thị trường, thúc đẩy văn hóa học tập suốt đời trong hành nghề và xây dựng một cộng đồng kiến trúc sư chuyên nghiệp hơn, minh bạch hơn và có khả năng cạnh tranh tốt hơn trong bối cảnh ngành xây dựng – bất động sản – thiết kế đang bước vào chu kỳ tái cấu trúc mới.
Nguồn tham khảo
- Bộ Xây dựng / Thư Viện Pháp Luật – thông tin về Quyết định 709/QĐ-BXD sửa đổi, bổ sung thủ tục cấp chứng chỉ hành nghề kiến trúc từ ngày 13/5/2026.
- Viện Kiến trúc Quốc gia – thông báo tổ chức thi sát hạch cấp chứng chỉ hành nghề kiến trúc đợt 2/2026.
- Tạp chí Kiến trúc / Hội Kiến trúc sư Việt Nam – các quy định và bài viết về bộ câu hỏi sát hạch, CPD, gia hạn chứng chỉ hành nghề kiến trúc.
- Văn bản hợp nhất 25/VBHN-BXD năm 2026 hướng dẫn Luật Kiến trúc, trong đó quy định yêu cầu tích lũy điểm CPD hằng năm đối với KTS hành nghề.
——————
TRIỂN LÃM NỘI THẤT VÀ XÂY DỰNG VIỆT NAM – VIBE 2026
Next in Space – Growth in Motion
VIBE do Hội Mỹ nghệ và Chế biến Gỗ Tp.HCM (HAWA) và Hiệp Hội Xây dựng và Vật Liệu Xây dựng Tp.HCM (SACA) đồng tổ chức. Triển lãm là một NỀN TẢNG GIAO THƯƠNG, TRAO ĐỔI CHUYÊN MÔN & KHƠI NGUỒN SÁNG TẠO trong chuỗi ngành Kiến trúc, Nội thất, Xây dựng.
Thời gian: 9:00 – 17:00 | 30/9 – 3/10/2026
Địa điểm: SECC – 799 Nguyễn Văn Linh, P. Tân Mỹ, TP. HCM
Đăng ký tham quan: https://thevibexpo.com/register
———————-